By continuing, you are agreeing to our Terms and conditions as well as our Use of Cookies.

Komaan, SA, benut dié blaaskans!

deur Dawie Roodt in Rapport op 18 Maart 2019

Komaan, SA, benut dié blaaskans!

Jerome Powell, voorsitter van die Amerikaanse Federale Reserweraad (Fed), het onlangs gesê rentekoerse in dié land gaan voortaan teen ’n stadiger tempo verhoog word.

Sedert 2015 het die Fed rentekoerse nege keer verhoog. Namate monetêre beleid in Amerika meer beperkend begin raak het, het die dollar verstewig en het veral opkomende ekonomieë deurgeloop.

Die Fed se besluit om rentekoerse meer langsaam te verhoog, is dalk net die beweegruimte wat opkomende markte nodig het om hul eie huis in orde te kry. Suid-Afrika beter van dié geleentheid gebruik maak.

Wanneer die Amerikaners deur ’n rentekoersverhogingsiklus gaan, ontketen dit gewoonlik die een of ander krisis êrens in die wêreld. Dié krisis kan vele vorme aanneem en die Amerikaners self is ook nie immuun teen ’n Fed-geïnisieerde krisis nie – daar is heelwat voorbeelde waar ’n oorentoesiastiese Fed rentekoerse te veel en te vinnig verhoog het en die Amerikaanse ekonomie in ’n resessie gedompel het.

Sedert opkomende ekonomieë meer geïntegreerd geraak het met die res van die wêreldekonomie en finansiële markte, lyk dit asof hulle gereeld die grootste spit afbyt wanneer die Amerikaners besluit om rentekoerse te verhoog.

Suid-Afrika, ’n klein, oop ekonomie met besonder likiede en geïntegreerde finansiële markte, is meer blootgestel as die meeste ander opkomende ekonomieë vir dié verhogings.

Die proses werk so: Aangesien die Amerikaanse dollar die wêreld se belangrikste reserwegeldeenheid is, sal ’n verhoging in Amerikaanse rentekoerse koerse wêreldwyd opwaarts druk, wat lei tot laer investering en laer ekonomiese groei.

Hoër Amerikaanse koerse lei ook tot ’n uitvloei van geld uit opkomende ekonomieë, wat rentekoerse in opkomende markte nog verder opdruk, wat weer lei tot selfs nog laer groei.

Verder lei ’n verhoging in Amerikaanse koerse gereeld ook tot ’n daling in hulpbronpryse, in baie gevalle die lewensbloed van opkomende ekonomieë, en dit plaas selfs nog verdere afwaartse druk op groei.

Ná die blaaskans gaan koerse weer styg

Ons het reeds in 2018 heelwat van die gevolge van Amerikaanse rentekoersverhogings ervaar en dit was maar net die uitstel van verdere verhogings in Amerika wat, byvoorbeeld, gesorg het vir die onlangse mooi lopie op aandelebeurse wêreldwyd.

Kanse is goed dat die pyn van 2018 kan terugkeer wanneer rentekoersverhogings in Amerika hervat word.

Gelukkig lyk dit of opkomende markte nou ’n geleentheid het om beter voor te berei vir die komende pyn.

En Suid-Afrika is ’n goeie voorbeeld van wat om nié te doen nie!

Eerstens moet gesorg word dat die staat se finansies gebalanseerd is, met ’n klein of geen fiskale tekort. Hierin vaar ons besonder droewig. Nie net het ons ’n fiskale tekort waardeur ’n tenkskip kan vaar nie, ons ekonomie groei beswaarlik.

Die verhouding van skuld tot die bruto binnelandse produk (BBP) is op ’n rekordvlak en hou aan styg. Daarmee saam behoort die staatsbeheerde instellings se staatswaarborge eintlik ook by die staatskuld bygetel te word, wat die prentjie nog droewiger maak.

Om dié spulletjie om te draai, is polities amper onmoontlik. Die enigste goeie nuus is dat die staat se skuld uit relatief min buitelandse skuld bestaan.

Tweedens moet opkomende lande hul internasionale rekeninge balanseer of verkieslik sorg vir ’n surplus in hul handel met die res van die wêreld. Deurlopende handelstekorte beteken dat ’n land afhanklik raak van kapitaalinvloei.

Weer eens vaar Suid-Afrika nie te waffers nie, maar ten minste het die tekort op ons lopende rekening in verhouding tot die BBP onlangs begin verklein.

Ongelukkig is dit meer aanduidend van swak plaaslike vraag en nie omdat ons internasionaal beter meeding nie. Maar selfs ’n kleinerige tekort op die lopende rekening kan morsig raak indien Suid-Afrika, soos verwag, deur Moody’s Investors Service afgegradeer word, wat tot groot kapitaaluitvloei sal lei.

Derdens moet monetêre beleid van opkomende markte só bestuur word dat rentekoerse eerder te hoog as te laag is. Te lae rentekoerse maak ’n land minder aantreklik vir internasionale kapitaal terwyl relatief hoë rentekoerse in ’n mate kan keer dat te veel geld die land verlaat. Verder kan ’n verhoging ten tye van ’n krisis sake net vererger.

Gelukkig het die Reserwebank onlangs, in November, rentekoerse verhoog en hoewel die bank baie daarvoor gekritiseer is, kan ons bly wees dat die aanpassing wel gedoen is.

’n Laaste voorsorgmaatreël is om te sorg dat die finansiële stelsel goed gekapitaliseer is en dat veral banke gesonde balansstate het, en dat likiditeit maklik beskikbaar is indien nodig.

Hierin vaar Suid-Afrika baie goed. Plaaslike banke is finansieel gesond en in die geval van ’n tekort aan likiditeit kan die Reserwebank baie maklik die mark betree om likiditeit te verskaf.

So hoekom doen ons dit nie?

Deur bogenoemde eenvoudige reëls te volg, kan opkomende markte hulle redelik goed verskans teen ’n meer beperkende internasionale monetêre beleid, en dis net ’n kwessie van tyd voordat internasionale koerse verder styg.

Maar as dit so eenvoudig is, waarom word dit nie gedoen nie? 

Die rede is eenvoudig omdat dit polities moeilik is om staatsuitgawes te besnoei of om belastings te verhoog ten einde jou fiskale rekenings op ’n beter grondslag te plaas. In die geval van Suid-Afrika is die laaste fiskale begroting ’n toonbeeld van politieke onvermoë om ’n opgeblase staatsdiens aan bande te lê.

Verder word tekorte op lopende rekenings gewoonlik met ’n oorgewaardeerde geldeenheid geassosieer.

Die rand is wel ondergewaardeer op grond van koopkragpariteit, maar op grond van die tekort op ons lopende rekening behoort die rand dalk nog swakker te verhandel.

Gelukkig vergelyk die regulering, integrering en likiditeit van die plaaslike finansiële markte baie goed met die res van die wêreld. Rentekoerse is ook aan die hoë kant en ons banke is gesond.

Maar nou wil die ANC die Reserwebank nasionaliseer. Miskien behoort hy eerder die staat se finansiële gemors reg te maak, want Powell gaan nie vir ons wag voordat hy weer koerse verhoog nie.
Copyright © Ontbytsake 2019 - All rights reserved.  |  Privacy Policy  |  Terms & Conditions
 site